ماجرای «عید مجسمه» در تهران و ناصرالدین شاهِ مفرغی

نقاشی کمال‌الملک از مجسمه ناصرالدین شاه در باغشاهناصرالدین شاه در غورخانه، پای مجسمه خودشمجسمه ناصرالدین شاه در باغشاه

تهرانِ عهد ناصری، تهرانی نبود که ساخت یک مجسمه را به راحتی تحمل کند. این جامعه سنتی، ساخت مجسمهای از شاه صاحبقران را نمونهای بت پرستی میدانست، از سوی دیگر علاقمند به تولیدی مشابه اروپا بوده و اینکه این تولید به دست صنعتگران ایرانی ساخته شده باشد. از سوی دیگر ناصرالدین شاه با سفر به غرب، شیفته مجسمههایی تمامقد شده بود. این مجسمه ابتدا از گچ و سپس از مفرغ ساخته شد. غرور آسیب دیده دوران قاجاریه را میتوانست کمی بهبود بخشد. همه این‌‌ها با هم دست به دست هم داد تا اطلاعیه ساخت مجسمه ناصرالدین شاه چنین لحنی به خود بگیرد:

«برحسب دستورالعمل جناب اقبال السلطنه وزیر قورخانه مبارکه مجسمه ای از تمثال بندگان اقدس تقریبا به اندازه جسم و هیکل مبارک سواره با لباس رسمی ساخته و ریخته اند که از حیث صنعت ریخته گری و علم نقاشی و تناسب اعضا و دقایق اوستادی در این فن مخصوص مجسمه سازی بهتر از آن به تصویر نمی آید، مانند کارهای خوب اساتید اروپا ساخت و حال آنکه استادان و صنعتگران این مجسمه تماما ایرانی هستند.»

قرار بود این مجسمه، ابتدا در میدان توپ‌خانه نصب شود اما از ترس این‌که به دلیل شباهت مجسمه و بت، واکنش‌های منفی به آن نشان داده شود، ابتدا به قورخانه در همان حوالی، جایی که اکنون ایستگاه متروی امام‌خمینی واقع شده است برده‌شد و ۲ سال بعد به باغشاه رفت. در اولین عکس، خود ناصرالدین شاه پای مجسمه‌اش هست. این روز، عید مجسمه نامیده شد.

اکنون اما این مجسمه کجاست؟ متاسفانه پس از آغاز سلطنت دودمان پهلوی، بوذرجومهری، رئیس بلدیه تهران دستور داد تا این مجسمه ذوب شده و از فلز آن برای ساخت اسلحه استفاده شود.

تصویر نقاشی، طراحی کمال‌الملک را از این مجسمه در باغ شاه به نمایش می‌گذارد.

مطالب بیشتری نیست